Diyarbakır’da bir zamanların ”Altın Bileziği” arşivlere gömüldü

Osmanlı döneminin en önemli ticaret ve sanayi merkezlerinden Diyarbakır’da, Şer’iyye Sicilleri’ne kaydedilen 91 farklı meslekten çoğunun adı bile unutuldu.

İşte tarihe karışan o zanaatlar...

Osmanlı İmparatorluğu döneminde hem iktisadi gücü hem de zengin esnaf geleneğiyle öne çıkan Diyarbakır’da, dönemin sosyal ve ekonomik yapısına ışık tutan tarihi arşiv kayıtları ortaya çıktı. Şer’iyye Sicilleri ve tevzi defterlerinde yer alan bilgilere göre, şehirde bir zamanlar 91 farklı meslek grubu aktif olarak üretim yapıyordu.

ÇOCUKLARA AİLE MİRASI

Bir zamanlar ailelerin çocuklarını geleceklerini kurtarmaları için büyük umutlarla çırak olarak verdikleri bu meslekler, kent ekonomisinin de ana omurgasını oluşturuyordu.

Cüllahlıktan (dokumacılık) debbağlığa (dericilik), hallaçlıktan (pamuk işleyiciliği) habbazlığa (fırıncılık) kadar onlarca zanaat, Diyarbakır’da üretimin ve geçimin simgesiydi.

ADLARI BİLE UNUTULDU

Günümüzde berber, kasap veya kahveci gibi sadece birkaç meslek varlığını sürdürürken; teknolojinin ve sanayileşmenin gelişmesiyle birlikte birçok meslek kolu tamamen yok oldu.

Tarihi arşivlerde yer alan ve bugün neredeyse adını dahi kimsenin bilmediği o mesleklerden bazıları şunlar:

''Mestçi: Bileği örten özel ayak giysisi imal edenler

Allaf: Yulaf ve tahıl satıcıları

Gazzazan: İpek işleyip satanlar

Mutaf / Muytaban: Keçi kılından eşya ve dokuma yapanlar

Haffaf: Ayakkabı ustaları

Habbaz: Ekmekçi, fırıncı

Bezzaz: Kumaş tüccarı

Dinkçi, Mazucu, Şamdancı, Kavaf, Cüllah...''

TOPLUMSAL HAFIZADA YAŞIYOR

Unutulmaya yüz tutan ya da tamamen kaybolan bu 91 meslek, Diyarbakır'ın geçmişteki üretim gücünü ve zengin esnaf kültürünü gözler önüne seriyor.

Günlük hayatta artık karşılığı kalmayan bu zanaatlar, Osmanlı arşivlerinde kentin toplumsal ve iktisadi hafızası olarak korunmaya devam ediyor.

Kaynak: Osmanlı Tevzi Defterleri / Diyarbakır Şer’iyye Sicilleri / Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) Belgeler