Diyarbakır’ın ilk kamu yatırımı: İşte 1935 yılına ait o fotoğraf!

Erken Cumhuriyet döneminde Diyarbakır'ın sosyo-ekonomik ve kentsel yapısını değiştiren en büyük adımlardan biri, Tekel İdaresi kararıyla atıldı. 1932 yılında kurulması kararlaştırılan ve 1933 yılında Dağkapı bölgesinde 7 bin 500 metrekarelik bir arazi üzerinde inşasına başlanan Tekel İçki (Rakı) Fabrikası, kentin sadece ilk büyük sanayi tesisi değil, aynı zamanda Sur dışına yapılan ilk kamu yatırımı unvanını da taşıyor.

GÜNÜMÜZE TAŞINAN TARİHİ KARE

Arşivlerden çıkan ve 1935 yılında çekilen tarihi fotoğrafta, fabrikanın kaba inşaatının tamamlanma aşamasında olduğu açıkça görülüyor.

Binanın sol üst çatı kısmında çalışan bir ustanın, yerlerde yığılı duran siyah bazalt ile beyaz kalker taşlarının ve henüz camları takılmamış kemerli pencerelerin yer aldığı kare, Diyarbakır'ın Sur dışındaki ilk şantiyesini belgeliyor.

SUR DIŞINDA ŞEHİRLEŞMENİN ÖNCÜSÜ OLDU

Fotoğraf: Tekel Rakı Fabrikası'nın 1941 yılına ait fotoğrafı

Tekel Fabrikası’nın kurulmasıyla birlikte Dağkapı aksı hızla gelişmeye başladı. Fabrikanın ardından aynı güzergâh üzerine Vilayet Konağı, Tarım İl Müdürlüğü, Yenişehir İlköğretim Okulu ve Karayolları gibi kamu binaları inşa edilerek Yenişehir semtinin ve Sur dışı modern kent merkezinin temelleri atıldı.

FABRİKADAN ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİNE

Uzun yıllar boyunca kent ekonomisinin ve istihdamının can damarı olan Tekel İçki Fabrikası, üretim kapasitesinin artmasıyla birlikte ilerleyen yıllarda şehir dışındaki modern tesislerine taşındı.

Geleneksel Diyarbakır mimarisine uygun olarak avlulu, iki katlı ve özgün taş işçiliğiyle inşa edilen tarihi ana bina ise günümüzde 75. Yıl Çocuk ve Gençlik Merkezi olarak çocuklara ve gençlere hizmet vermeye devam ediyor.

Çiftkapı Bulvarı üzerindeki eski Tekel Müdürlüğü binası ise günümüzde Tarım İl Müdürlüğü hizmet binası olarak kullanılıyor.

Muhabir: EYÜP KAÇAR