Türkiye’de barınma krizi derinleşiyor: Ev sahibi olmak hayal mi oldu? – HepsiVeri

Konut fiyatlarında OECD birincisi olan Türkiye, artan enflasyon, yatırımcı talebi, inşaat maliyetleri ve yetersiz arz nedeniyle derin bir barınma krizi yaşıyor. Kriz, sadece ekonomik değil sosyal bir güvenlik sorunu haline gelmiş durumda.

OECD’nin Zirvesinde: Türkiye’de konut fiyatları rekor kırıyor

Türkiye, konut fiyatlarındaki artış hızıyla OECD ülkeleri arasında ilk sırada yer aldı. Endeksa verilerine göre, Ocak 2024 itibarıyla konut fiyat endeksi yıllık bazda yüzde 141 oranında artmış. Birkaç ay öncesine kadar bu oran yüzde 200 seviyelerine ulaşmıştı. Yine Endeksa verilerine göre, Türkiye genelinde konut fiyatları son bir yılda (2024-2025) %26 oranında artış gösterdi. Ortalama konut metrekare satış fiyatı 31.704 TL’ye, ortalama konut fiyatı ise 4.1 milyon TL’ye yükseldi.

Konut artık barınma aracı değil yatırım aracı

Uzmanlara göre, Türkiye’de konutun barınma amacıyla değil yatırım aracı olarak görülmesi krizin temel nedenlerinden biri. Yüksek enflasyon karşısında değer kaybetmeyen bir varlık arayan yatırımcılar, döviz ve altın yerine gayrimenkule yöneliyor.

Ekonomik belirsizliklerin yanı sıra 2019’dan itibaren uygulanan ucuz kredi politikaları da talebi yapay biçimde artırdı. Bu durum hem fiyatları şişirdi hem de sonraki dönemlerde sektörde daralmaya yol açtı.

Bazı mülk sahiplerinin satma niyeti olmadan yüksek fiyatla ilan vermesi, piyasada manipülatif bir ortam oluşturdu. Ancak uzmanlara göre özellikle 4 milyon TL ve altındaki konutlarda dramatik fiyat düşüşleri beklenmiyor.

Arz talebe yetişemiyor, maliyetler tavan yaptı

Türkiye’nin yıllık ortalama 800-900 bin yeni konuta ihtiyacı var. Ancak fiili üretim 500 bin seviyelerinde kalıyor. Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası 400 bin konutluk acil ihtiyaç ve dönüştürülmesi gereken 600 bin riskli yapı, bu açığı daha da artırdı.

Öte yandan artan malzeme ve işçilik maliyetleri nedeniyle müteahhitler yeni konut üretmekte zorlanıyor. 2024 itibarıyla inşaat maliyet endeksi tarihi zirveleri gördü.

Yabancı yatırımcı etkisi ve vatandaşlık tartışması

Konut satışlarında yabancı yatırımcıların toplam payı düşük görünse de, yüksek fiyatlı alımların piyasada referans oluşturduğu belirtiliyor. 400 bin dolar değerinde yapılan bir satış, aynı sokaktaki diğer evlerin de benzer fiyatlardan listelenmesine neden oluyor.

Uzmanlar, vatandaşlık karşılığı konut satışının ya tamamen kaldırılması ya da bölgesel sınırlamalara tabi tutulması gerektiğini vurguluyor.

Büyükşehirlerden kaçış başladı ama fiyatlar düşmedi

Depremler sonrası İstanbul’un fay hattına yakın bölgelerinden göç yaşansa da bu, ilan fiyatlarında ciddi bir düşüş yaratmadı. Öte yandan yüksek kira maliyetleri nedeniyle küçük şehirler ve kırsal alanlara yönelik tersine göç dikkat çekiyor.

Servet Eşitsizliği derinleşiyor: Gençler ve ücretliler en kırılgan grup

Credit Suisse raporuna göre Türkiye, 2022 yılında net servet kaybı yaşayan az sayıdaki ülkeden biri oldu. En zengin yüzde 1’lik kesim, toplam servetin yüzde 40’ına sahip. Halkın yüzde 30 ila 40’ının net serveti ise negatifte.

Merkez Bankası anketlerine göre Türkiye’de yalnızca yüzde 13’lük bir kesim düzenli olarak tasarruf yapabiliyor. Ücretli çalışanlar, yüksek kiralar nedeniyle gelirlerinin büyük kısmını barınmaya ayırmak zorunda kalıyor.

Öğrenciler yurt bulamıyor, aile evine dönüyor

KYK yurtlarının kapasitesi, öğrenci nüfusunun yalnızca yüzde 18’ine yetiyor. Özel yurtlarda ise oda kiraları aylık 20-30 bin TL seviyelerine ulaştı. Bu koşullar, gençleri üniversiteyi dondurmaya, memlekete dönmeye veya kalabalık öğrenci evlerinde yaşamaya itiyor.

Bazı evlerde salonlar yatak odasına dönüştürülüyor; 5-6 kişinin aynı evde yaşadığı durumlar sıradanlaştı. Yıllık 100 bin TL’ye ulaşan özel yurt ücretleri, artık ev kiralamaktan bile daha ekonomik hale gelmiş durumda.

Yaşlılıkta evsizlik riski artıyor

Kayıt dışı çalışan bireylerin yaşlılıkta sosyal güvenceden yoksun kalmaları, ilerleyen yıllarda yaşlı evsiz nüfusun artmasına neden olabilir. Bu tablo, sosyal harcamalarda baskı yaratacağı gibi, devletin sosyal güvenlik sistemi üzerinde uzun vadeli bir tehdit oluşturuyor.

Uzmanlar Uyarıyor: Sorun derinleşiyor, kalıcı çözüm gerekli

Barınma krizi, sadece bir ekonomi meselesi değil, aynı zamanda toplumsal bir güvenlik sorunu olarak görülüyor. Uzmanlar, sosyal konut üretimi, fiyat regülasyonu, yabancı alımlara sınırlama ve kiracı haklarını koruyucu düzenlemeler gibi çok boyutlu bir müdahale öneriyor.

Kaynaklar:

BloombergHT (2023). Barınma Krizi Eğitimde ve İstihdamda Hangi Sorunlara Yol Açıyor?

Endeksa.com. Ev Fiyatlarındaki Büyük Artışa Hazır Olun!

Bizim Ankara (2025). Kirada 5 Yılda Yüzde 600 Rekor Artış.

TR724 (2022). Kiralar Karşılanamayacak Boyuta Ulaştı.

Simge Fıstıkoğlu. Kiralar Ne Olacak?

Harbiye Hukuk Bürosu (2025). Fahiş Kira Artışı.

Elif Kesikçiler (2025). Kira Fiyatları Neden Yükseliyor?

Tapusor (2024). Altı Kritik Etken.

TİP. Barınma Krizi Yerel Yönetimle Çözülür Mü?

QBLOG. Dünyanın ve Ülkemizin Ortak Krizi: Barınma.

Av. Murat Tezcan (n.d.). Nedenler ve Çözüm Önerileri.

T24. Barınma Krizi Kapıda.

+90. “Tutunmak İstiyoruz ama Tutunamıyoruz”.

Mesele Ekonomi . Barınma Krizi Nasıl Çözülür?