Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yer alan 1847 tarihli Diyarbakır eyaleti defteri, 1840’lı yıllarda şehrin bazı mahallelerine gelen kişilerin kayıt altına alındığını gösteriyor.
Defterde mahallelerin toplam nüfusu değil, mahallelere gelen kişilerin nereden geldikleri ve geliş nedenleri yer alıyor.
DEFTERDE YER ALAN DİYARBAKIR MAHALLELERİ
1847 tarihli ve 3730 sıra numaralı Diyarbakır eyaleti defterinde Diyarbakır merkez kazasında bulunan bazı mahalleler kaydedildi.
Bu mahalleler Sulukiye, Cami Kebir, Fatih Mehmed Paşa, Taceddin, Arabşeyh, Hüsrev Paşa, Camiü’s-Sefa, Kavvas, Abdülaziz Camii, Lalabey, İskender Paşa, Hüseyin Efendi, Abdal, Hacı Hızır ve Çobyan olarak yer aldı.
Defterde yer alan mahallelerin Diyarbakır’daki tüm mahalleleri kapsamadığı, yalnızca kayıt altına alınan mahalleleri içerdiği belirtildi.
MAHALLELERE GELEN KİŞİLERİN KAYDI TUTULDU
Defterde mahallelerde yaşayan toplam nüfus yer almazken, mahallelere dışarıdan gelen kişilerin nereden geldikleri ve geliş nedenleri kaydedilmiş.
Kayıtlara göre, bazı kişilerin memuriyet göreviyle, bazı kişilerin ise farklı nedenlerle Diyarbakır’a geldikleri belirtiliyor.
Mahallelere, Cami Kebir Mahallesi’ne dışarıdan gelen üç kişi defterde yer aldı. Bunlardan birinin Mısır’dan geldiği kaydedildi.
Kayıtlarda Hasan bin Mehmed adlı kişinin 45 yaşında olduğu, uzun boylu ve kara sakallı olduğu bilgisi yer aldı. Bu kişinin mesleği ve geliş nedeni hakkında bilgi bulunmadı.
İstanbul’dan gelen iki kişinin ise memuriyet göreviyle Diyarbakır’a gönderildiği kaydedildi.
Orta boylu ve ince bıyıklı olarak kaydedilen Şakir Beyefendi bin Raşid Bey’in 21 yaşında olduğu ve posta müdürü olarak görevlendirildiği belirtildi.
Uzun boylu ve kır sakallı olarak kaydedilen Hüseyin Ağa bin Mehmed Emin Efendi’nin ise 60 yaşında olduğu ve memur olarak Diyarbakır’a gönderildiği defterde yer aldı.
GELENLER VE MESLEKLERİ
Defterde yer alan diğer mahallelere gelenlerle ilgili kayıtlarda, bölge illerinin yanı sıra Kayseri Seydişehir, Edirne, Kırşehir, Kahramanmaraş, Yozgat, Gaziantep, Elazığ, Gümüşhane, Trabzon, İstanbul, Erzurum, Samsun, Adana, Kütahya, Isparta, Nevşehir’den gelenler olduğu yer alıyor.
Kayıtlarda, Irak, Rumeli, İran, Halep, Fransa, Bulgaristan, Medine, Avusturya, Polonya, İspanya’dan da gelenler yer alırken, gelenlerin mesleklerinin de doktor, terzi, hademe, bekçi, aşçı oldukları belirtiliyor.
Mahallelere gelenlerin tümünün fiziki yapıları, sakallı olup olmadıkları gibi ayrıntılı detaylar anlatılıyor.
Kaynak: Doç. Kazım Kartal
News
