Tarihi arşiv belgelerinde yer alan bilgilere göre, Diyarbakır’ın tarihi mekanlarından biri olan ve günümüze sadece izleri kalan Kavs (Cihannüma) Köşkü, Osmanlı tarihinin en sarsıcı olaylarından birine tanıklık etti.
Bağdat seferi için 1638 yılında Diyarbakır’da konaklayan IV. Murad’ı binlerce müridi ile karşılayan ve görkemli bir ziyafetle ağırlayan Şeyh Aziz Mahmud Urmevi’nin yükselen gücü, idam fermanının imzalanmasına neden oldu.
İşte ziyafetten pişmanlığa uzanan o tarihi sürecin detayları.
Dicle Nehri’nin kıyısında, Kırklardağı’nın eteklerinde bir zamanlar cennetten bir köşe olarak anılan Kavs Köşkü, bugün yalnızca tarihi kaynaklardaki tasvirleriyle yaşıyor.
Evliya Çelebi’nin ”İrem Bağı” olarak nitelendirdiği bu mekan, 17. yüzyılın sert mizacıyla bilinen padişahı IV. Murad ile dönemin saygın din alimi Şeyh Aziz Mahmud Urmevi’nin yollarının kesiştiği yer oldu.
Bir dostluk hikayesi olarak başlayan bu tanışıklık, saray entrikaları ve güç endişeleriyle bir idam kararına dönüşse de, arkasında Osmanlı tarihinde eşine az rastlanır bir ”padişah pişmanlığı” bıraktı.
ŞEYHLE REVAN SEFERİNE KATILDI
Fotoğraf: Kavs Köşkü 1970 yılına kadar bu durumdaydı. Şimdi izleri yok.
Osmanlı’nın disipliniyle tanınan 17. padişahı IV. Murad, 1638 yılındaki Diyarbakır ziyareti sırasında, Urmiye’den gelerek şehre yerleşen Şeyh Aziz Mahmud Urmevi’nin konuğu oldu.
Kavs mesiresindeki yeni inşa edilen Çarbağ Köşkü’nde padişaha müzikli ve zengin içerikli bir ziyafet sunan Şeyh Urmevi, hükümdarın büyük takdirini kazandı.
Bu yakınlık o kadar ilerledi ki, Urmevi padişahla birlikte Revan Seferi’ne de katıldı.
YÜKSELEN GÜÇ VE HAZİN SON
Ancak Şeyh Urmevi’nin halk üzerindeki etkisi ve etrafında toplanan binlerce mürid, saray çevrelerinde ”potansiyel bir tehdit” olarak algılanmaya başlandı.
Çeşitli kışkırtmalar ve nüfuz endişeleri üzerine IV. Murad, ağır bir karar alarak bir dönem dostluk kurduğu şeyhin idamını emretti. İnfazın Diyarbakır halkı üzerinde yarattığı derin üzüntü ve tepki, padişahın kararını yeniden sorgulamasına neden oldu.
TARİHİ BİR TELAFİ VE KÖY FERMANI
Aldığı karardan büyük bir pişmanlık duyduğu rivayet edilen IV. Murad, bu hatasını telafi etmek ve Urmevi’nin ailesinin gönlünü almak için sembolik bir adım attı.
Yayınladığı bir fermanla Diyarbakır’a bağlı Kâbi Köyü’nü Şeyh Aziz Mahmud Urmevi’nin çocuklarına bağışladı.
Köyün tüm gelirleri, şeyh adına kurulan cami ve medresenin bağlı olduğu vakfa tahsis edilerek, bu hazin olay Osmanlı tarihine nadir görülen bir ”padişah özrü” olarak kaydedildi.
Bugün Kavs Köşkü bakımsızlıktan yok olsa da, bu dramatik hikaye Diyarbakır’ın sözlü ve yazılı tarihinde yaşamaya devam ediyor.
KAVS (CİHANNÜMA) KÖŞKÜ
Fotoğraf: 1855 yılında çekilen bir fotoğraf karesi
Dicle Nehri’nin karşı kıyısında, eski bir mesire yeri olan köşk, Kırklardağı’nın
eteklerinde yer almaktaydı.
Güneydoğuya bakan eyvanı, camisi, hamamı ve
odalarıyla büyük bir yapı grubu oluşturan bu köşk, ne yazık ki bakımsızlıktan dolayı
tamamen yıkılmıştır.
Yapım yılı XVI. yy. sonu XVII. başlarına tarihlenmektedir.
Evliya Çelebi Seyahatnamesinde köşkü şöyle anlatır.
”Meşhur bir irem bağıdır, hatta Bağdat Fatihi IV. Murat, Bağdat fethinden sonra bu bağa gelip adalet icra ve iş-ü işret (Adalet uygulanmış ve eğlence ile şölen düzenlenmiştir) etmiştir. Bu gezinti yeri cennet bahçesinden bir köşedir ki tarifi imkânsızdır.”
Kaynak: Prof. Kenan Haspolat /Diyarbakır Dicle Üniversitesi
News
