Diyarbakır Salnameleri, Osmanlı kayıtları ve akademik çalışmalarda yer alan bilgilere göre, Diyarbakır ve Çermik tarihinin en dikkati çekici isimlerinden biri olan Çeteci Abdullah Paşa’nın hayatı, 18. yüzyıl Osmanlı dünyasında sıra dışı bir yükseliş hikâyesi olarak öne çıkıyor.
Çermik’te 1703 yılındadoğan Abdullah Paşa, genç yaşta yaşadığı bir olayın ardından memleketinden ayrıldı.
Tarihi kaynaklara göre, Abdullah, İran seferlerine katıldı, bir dönem İran sınırlarında faaliyet gösteren yağma gruplarına dahil oldu ve ”çeteci başı” olarak anıldı. Yıllar içinde Osmanlı ordusunda yükselen Abdullah, önce mutasarrıf, ardından vali ve vezir oldu.
CİNAYET VE ÇETECİLİK
Abdullah Paşa’nın, Çermik’te iyi bir medrese eğitimi aldığı, Arapça ve Farsça öğrendiği, Kur’an-ı Kerim’i hıfzettiği belirtilerek, henüz 17-18 yaşlarındayken hayatının yönünü değiştiren bir olay yaşandığı kaydediliyor.
Kız kardeşi Hatice’ye yönelik 1721 yılında saldırı girişiminde bulunduğu belirtilen arşiv belgelerinde, Abdullah’ın Çermik Sancakbeyi İbrahim Bey’i konağında tüfekle öldürdüğü ve ardından Çermik’ten kaçtığı aktarılıyor.
Abdullah’ın İran sınırlarında yağma amacıyla faaliyet gösteren çete gruplarına katıldı ve bir süre sonra ”çeteci başı” olduğu kaydediliyor.
DEVLET ADAMLIĞINA YÜKSELİŞİ
<!–
Gözden kaçırmayın
–>
Diyarbakır’da, Kaymakam ve Başsavcı görevden alındı
İçeriği Görüntüle
Abdullah’ın bir süre sonra, levent olarak beylerbeyi ve vezirlerin hizmetinde görev yapmaya başladığı kaydedilerek, 1723-1727 ve 1730-1732 yılları arasındaki Osmanlı–İran savaşlarına katıldığı ve gösterdiği başarılarla yükseldiği belirtiliyor.
Abdullah Paşa’nın kariyerindeki büyük kırılmanın 1737-1738 yıllarında yaşandığı aktarılıyor.
Kayıtlara göre, İlk resmî görevine Kayseri mutasarrıfı olarak atandı ve bu görevi sırasında Paşa unvanını aldı. 1738 Avusturya Seferi’nde Adakale ve Mehadiye kalelerinin fethinde gösterdiği başarıların ardından Sivas valiliğine getirildi. 1738-1739 yıllarındaki askerî ve idarî başarıları ise onu Diyarbakır’a taşıdı.
14 Temmuz 1740’ta Diyarbakır beylerbeyi olarak görevlendirildi. Böylece Çermik’te başlayan sıra dışı hayatının yeni bir dönemi başladı.
İlk Diyarbakır valiliği bir yıldan kısa sürdü. Bu dönemde İran elçisinin karşılanması ve eşkıya takibi gibi görevlerde bulundu. Ardından Kars beylerbeyliğine getirildi ve İran sınırının korunmasında görev aldı.
NADİR ŞAH’A KARŞI KARS SAVUNMASI
Abdullah Paşa’nın kariyerindeki en önemli dönüm noktalarından biri 1744 yılında yaşandı.
Nadir Şah’ın Kars Kalesi’ne yönelik saldırısında Osmanlı savunmasında önemli rol üstlenen Abdullah Paşa, gösterdiği başarı nedeniyle I. Mahmud tarafından vezirlik payesiyle yeniden Diyarbakır valiliğine atandı.
Böylece bir zamanlar İran sınırlarında çete faaliyetlerine katıldığı belirtilen Abdullah Paşa, artık Osmanlı Devleti adına İran sınırını savunan ve padişah tarafından ödüllendirilen bir vezir konumuna yükselmişti.
DİYARBAKIR’A DEFALARCA GERİ DÖNDÜ
Abdullah Paşa’nın Diyarbakır serüveni tek bir valilik dönemiyle sınırlı kalmadı.
Kaynaklarda, 1740, 1744, 1749, 1751 ve 1759 yıllarında olmak üzere 5 farklı dönemde Diyarbakır valiliği yaptığı görülüyor.
Bu dönemler arasında Kars, Karaman, Adana, Van, Trabzon, Erzurum, Anadolu, Halep ve Şam gibi önemli merkezlerde de görev yaptı.
Diyarbakır’daki görevleri sırasında ise özellikle bölgedeki eşkıyalık hareketleri, aşiretler arasındaki sorunlar ve güvenlik meseleleriyle ilgilendi. 1749-1751 dönemindeki valiliğinde Milli, Şeyh Hasanlı, Dersimli ve Parçikan aşiretlerinin faaliyetlerini kontrol altına almaya çalıştı; 1752’de yeniden Diyarbakır valiliğine getirildiğinde de çeşitli eşkıya ve levent gruplarına karşı tedbirler aldı.
HAYATININ SON DURAĞI DİYARBAKIR OLDU
Çermik’te başlayıp Osmanlı coğrafyasının birçok bölgesine uzanan hayatının son durağı yine Diyarbakır oldu.
Abdullah Paşa, 24 Kasım 1760’ta Diyarbakır’da hayatını kaybetti. Kaynaklarda mezarının Dağkapı dışındaki Cinobaşı mevkisinde bulunduğu belirtiliyor.
Kaynak: Alper Kağan Kıraç’ın “Çermikli Muktedir Bir Vezir: Çeteci Abdullah Paşa (1703-1760)” başlıklı çalışm
News
