Tarihi arşiv belgelerinde yer alan bilgilere göre, Osmanlı İmparatorluğu’nun doğudaki en önemli merkezlerinden biri olan Diyarbakır, 19. yüzyılda tarihinin en ağır sosyal ve ekonomik krizlerinden biriyle sarsıldı.
Üst üste yaşanan kuraklıklar ve ürün yetersizliğinin, kentin tüm idari ve toplumsal dokusunu felç ettiği ifade edilerek, ardı arkası kesilmeyen felaketler karşısında ayakta kalamayan ahalinin, çaresizlik içinde kitleler halinde başka vilayetlere göç etmeye başladığı kaydediliyor.
AİLESİNİ ALIP KUTSAL TOPRAKLARA GİTTİ
Kıtlığın kentteki etkileri öyle vahim bir boyuta ulaştı ki kenti terk edenlerin yalnızca sivil halk olmadığı kaydediliyor.
Osmanlı arşivlerinde yer alan 19 Ekim 1803 tarihli resmi bir belgeye göre, dönemin eski Diyarbakır Valisi Muhammet Paşa bile çaresizliğe dayanamayarak ailesiyle birlikte kenti terk etmek zorunda kaldı.
Kutsal topraklara iltica etmekten başka yol bulamayan Muhammet Paşa, çaresizliğini şu sözlerle dile getirmiş:
”Bi rabb-il beyt-il haram dairemle bağteten ve irticalen çaker-i aliyelerine geleceğim… (Kâbe’nin Rabbi olan Allah’ın adıyla; bulunduğum yerden aniden ve doğrudan doğruya, yüksek huzurunuza hizmetkârınız olarak geleceğim.)”
DEVLETİN VERGİ ÇIKMAZI ”GERİ DÖNÜN” ÇAĞRISI
Kitleler halinde yaşanan bu kaçışların, Osmanlı yönetimi için ciddi bir idari kriz yarattığı aktarılıyor.
Nüfusun azalmasıyla birlikte vergi gelirlerinin bıçak gibi kesildiği; bu durumun kentte kalan az sayıdaki ahalinin üzerine binen vergi yükünü daha da artırarak toplumsal huzursuzluğu tırmandırdığı belirtiliyor.
<!–
Gözden kaçırmayın
–>
Diyarbakır’dan Avrupa ve Orta Doğu’ya donuk gıda hamlesi!
İçeriği Görüntüle
Göçlerin önüne geçemeyen yönetimin bunu önlemek amacıyla ”geri dönün” çağrıları yaptığı ve sorunu çözmek amacıyla yeni vali Numan Paşa’yı görevlendirdiği kaydediliyor.
Diyarbakır’da yaşanan bu büyük insani dram, Osmanlı bürokrasisinin en üst kademesinin bile felaketler karşısında nasıl çaresiz kaldığını gösteren çarpıcı bir tarihsel vesika olarak arşivlerdeki yerini koruyor.
Kaynak: Sabri Mengirkaon Artuklu Ünivcersitesi – Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı – Osmanlı Arşi
News
