Diyarbakır’da 100 yıllık tarihi skandal

Tarihi kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Osmanlı döneminde Diyarbakır tarımını modernleştirmek amacıyla hazırlanan ve bütçesi dahi ayrılan ”Diyarbekir Numune Çiftliği” projesinin, bürokratik engeller ve kaldırılamayan bir haciz krizi yüzünden tamamen iptal edildiği belirlendi.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde, bölge tarımını modern tekniklerle tanıştırmak ve üretimi artırmak amacıyla Diyarbakır’da heyecan verici bir adım atıldı.

20. yüzyılın başlarında Diyarbakır Vilayet ve Maarif Salnameleri’ne giren ”Diyarbekir Numune Çiftliği” projesi, dönemin en vizyoner tarım hamlelerinden biri olarak planlanmıştı.

PROJE İÇİN 100 BİN KURUŞ ÖDENEK AYRILDI

1903 yılında Orman ve Ziraat Nezareti’ne yapılan ilk başvurunun ardından tam 11 yıl süren bürokratik çabalar, 1914 yılında zaferle sonuçlandı.

İstanbul’dan gelen olumlu kararla birlikte Diyarbekir Vilayeti bütçesine devasa bir meblağ olan 100.000 kuruş ödenek aktarıldı.

BAŞMÜDÜRE AİT ARAZİ HACİZLİ ÇIKTI

Ödeneğin çıkmasıyla birlikte vakit kaybetmeden harekete geçildi ve dönemin Diyarbekir Posta ve Telgraf Başmüdürü Ali Galip Efendi’ye ait arazi, Ziraat Bankası aracılığıyla bedeli ödenerek istimlak edildi.

Bölge halkı büyük bir heyecanla modern çiftliğin kurulmasını beklerken, resmi işlemlerde skandal bir detay ortaya çıktı.

Büyük umutlarla başlatılan dev projenin önü, tapu devir işlemleri sırasında kesildi. Devlet eliyle bedeli ödenerek satın alınan arazinin hacizli olduğu anlaşıldı!

1914 yılında patlak veren ve tam 3 yıl boyunca (1917’ye kadar) çözülmeye çalışılan haciz krizi, dönemin en yüksek denetim organı olan Divan-ı Muhasebat tarafından yapılan tüm yasal girişimlere rağmen aşılamadı.

Haczin bir türlü kaldırılamaması ve tapunun devralınamaması üzerine, bütçesi hazır olan ve Diyarbakır’ın kaderini değiştirmesi beklenen bu tarihi proje tamamen iptal edildi.

Osmanlı arşivlerine geçen bu olay, Diyarbakır’ın tarım tarihine hem büyük bir fırsatın kaçışı hem de trajikomik bir bürokrasi krizinin simgesi olarak kazındı.

Kaynak: Diyarbakır Vilayet Salnameleri (özellikle 20. yüzyıl başlarına ait resmi devlet yıllıkları). Diyarba