Diyarbakır’ın bugün her gün kullanılan cadde ve semtlerinin bazılarının geçmişte bambaşka isimleri vardı.
Zamanla şehir büyüdü, eski mezarlıklar ve boş alanlar ortadan kalktı, yeni yapılar yükseldi ve birçok eski yer adı da günlük yaşamdan silindi.
Bunlardan biri de “Cinobaşı”.
Bugün bu ismi kullananların sayısı oldukça az. Oysa Cinobaşı, eski Diyarbakır’da Dağkapı’nın dışında bilinen önemli mevkilerden biriydi.
Peki Cinobaşı neresi, ne demek ve neden bu isimle anılıyordu?
DİYARBAKIR’DA CİNOBAŞI NERESİYDİ?
Fotoğraf: Yapay zeka tarafından hazırlanmıştır.
Diyarbakır Hafızası’nda yer alan tarihî anlatıma göre Cinobaşı, Dağkapı’nın dışında, Lise Caddesi’nin hemen karşısındaki alandı.
Burası eski bir mezarlık olarak kullanılıyordu. Daha sonraki yıllarda alana Erkek Sanat Okulu yapıldı.
Dicle Üniversitesi arşivinde yer alan bir çalışmada da Cinobaşı doğrudan ”Lise Caddesi-Sanat Enstitüsü bölgesi” olarak tarif ediliyor.
<!–
Gözden kaçırmayın
–>
Diyarbakır’ın 190 yıl önceki hali bu raporla ortaya çıktı
İçeriği Görüntüle
Bazı akademik çalışmada da Cinobaşı, yine Erkek Sanat Enstitüsü’nün bulunduğu yer olarak gösteriliyor.
Yani bugün kentin hareketli bölgelerinden biri olarak gördüğümüz bu alanın geçmişinde bir mezarlık ve eski bir mevki bulunuyordu.
PEKİ ”CİNOBAŞI” NE DEMEK?
İşte hikâyenin en merak uyandıran bölümü burada başlıyor.
”Cinobaşı” adının anlamına ilişkin ulaşılabilen tarihî ve akademik kaynaklarda kesin bir açıklama bulunmuyor.
Kaynaklar bölgenin nerede olduğunu, mezarlık olarak kullanıldığını ve Cinobaşı adıyla anıldığını açıkça ortaya koyarken, ”Cino” kelimesinin hangi kökten geldiği ve bölgeye neden bu adın verildiği konusunda kesin bir bilgi vermiyor.
Ancak eski Diyarbakır anlatılarında isim, doğrudan bir yer adı olarak kullanılmış.
Hatta yakın döneme ait bir Diyarbakır hatırasında, Lise Caddesi’nin karşısındaki futbol sahalarından biri ”Cino Başı” olarak anılıyor.
Bu da ismin yalnızca eski kaynaklarda kalmadığını, 20. yüzyılda da halk arasında kullanılmaya devam ettiğini gösteriyor.
ESKİ CİNOBAŞI’NIN YERİNDE NE VARDI?
Cinobaşı’nın hikâyesini ilginç hale getiren bir başka ayrıntı ise bölgenin zaman içerisinde geçirdiği değişim.
Önceleri mezarlık olarak kullanılan alan, sonraki dönemlerde gençlerin ve çocukların buluştuğu bir spor alanına dönüştü.
Diyarbakır Hafızası’ndaki anlatıma göre burada ”çır”, ”üç adım” ve ”taş atma” gibi oyunlar oynanıyor, daha sonraki yıllarda ise futbol karşılaşmaları yapılıyordu.
Daha sonra alanın üzerine Erkek Sanat Okulu yapıldı.
Bu okulun geçmişi de Diyarbakır’ın eğitim tarihinin önemli parçalarından biri.
Türk Maarif Ansiklopedisi, Diyarbakır Erkek Sanat Mektebi’nin 1927’de yatılı olarak açıldığını ve daha sonra Diyarbakır Bölge Erkek Sanat Okulu adını aldığını aktarıyor.
CİNOBAŞI’NDA OSMANLI VALİLERİ DE YATIYORDU
Cinobaşı’nın geçmişteki önemini gösteren en dikkat çekici ayrıntılardan biri de burada çok sayıda tanınmış kişinin mezarının bulunması.
Osmanlı döneminde Diyarbakır valiliği yapan Çeteci Abdullah Paşa 1760 yılında öldüğünde Dağkapı dışındaki Cinobaşı Kabristanı’na defnedildi.
Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlanan çalışmada da Paşa’nın mezarının Cinobaşı’nda olduğu ve günümüze ulaşmadığı belirtiliyor.
Diyarbakır’ın tarihî şahsiyetleri üzerine yapılan çalışmalarda Zaralızade Feyzullah Paşa ile şair Zârî’nin mezarlarının da Cinobaşı mevkiinde bulunduğu aktarılıyor.
BUGÜN CİNOBAŞI DEDİĞİMİZ YER NEREDE?
Fotoğraf: Dağkapı’dan başlayıp Lise Caddesi boyunca ilerleyen ve eski Sanat Okulu yerleşkesini kaplayan yaklaşık 800-900 metrelik hat ve çevresindeki bölge… [cite: 1, 2]
Bugünkü şehir dokusuyla karşılaştırıldığında eski Cinobaşı’nın yeri, Dağkapı’nın dışı, Lise Caddesi’nin karşı tarafı ve eski Erkek Sanat Okulu bölgesi olarak tarif edilebilir.
Bu konum, hem Diyarbakır Hafızası’ndaki anlatımla hem de akademik kaynaklardaki ”Lise Caddesi-Sanat Enstitüsü bölgesi” tanımıyla örtüşüyor.
Ancak ”Cinobaşı” adı bugün şehir haritasında aynı şekilde yaşamıyor.
Geriye ise eski kaynaklarda, hatıralarda ve mezar kayıtlarında karşılaşılan bir isim kaldı.
Muhabir: EYÜP KAÇAR
News
