Diyarbakır’da birçok kişinin günlük yaşamda duyduğu ancak anlamını tam olarak bilmediği isimlerden biri de Arbedaş. Bir semte, meydana ve tarihî bir su kaynağına adını veren bu kelimenin kökeni ise yüzyıllar öncesine uzanıyor.
Peki, Diyarbakır’daki Arbedaş ne demek?
ARBEDAŞ NE ANLAMA GELİYOR?
Arbedaş kelimesinin, Arapça ”Erba’ataş” ifadesinden geldiği ve zaman içerisinde halk dilinde değişerek ”Arbedaş” şeklini aldığı belirtiliyor.
”Erba’ataş” kelimesinin Türkçe karşılığı ise ”dört taş”.
Arbedaş adının ortaya çıkışı da tarihî suyun dikkati çekici özelliğiyle ilişkilendiriliyor.
<!–
Gözden kaçırmayın
–>
Diyarbakır’da okul açılışında çeşmeden saatlerce ”şerâb-ı harîr” akmış
İçeriği Görüntüle
Evliya Çelebi, Seyahatname’sinde Diyarbakır’daki bu suyun olağanüstü soğukluğundan söz ediyor.
Ünlü seyyahın aktardığına göre su o kadar soğuk ki, suya atılan dört taşın tamamını arka arkaya çıkarmak mümkün olmuyor.
Bu anlatının, ”dört taş” anlamındaki Erba’ataş adının zamanla Arbedaş biçimine dönüşmesine ilişkin en bilinen açıklama olduğu aktarılıyor.
YÜZYILLAR ÖNCESİNDEN GELEN BİR İSİM
Arbedaş adının hikâyesi yalnızca kelimenin anlamıyla sınırlı değil. İsmin bağlı olduğu su kaynağının geçmişi de Osmanlı dönemine kadar uzanıyor.
Tarihî kayıtlarda, Diyarbakır Valisi Hüsrev Paşa tarafından Arbedaş Suyu’nun kaynağının onartıldığı belirtiliyor.
Çeşmenin kitabesinde ise suyun niteliğine ve Hüsrev Paşa’nın eserine ilişkin ifadeler yer alıyor.
Kitabede suyun tadının şeker kadar tatlı olduğu vurgulanırken, çeşmenin tarihinin de ”tatlı çeşme suyu” anlamıyla ilişkilendirildiği görülüyor.
DİYARBAKIR’DAKİ İSİMLER TARİHİ YAŞATIYOR
Diyarbakır’ın tarihî mahalle ve semtlerinde kullanılan pek çok isim, kentin geçmişine ilişkin izler taşıyor.
Arbedaş da bunlardan biri.
Bir zamanlar suyun özelliğini anlatan bir ifadeyle ilişkilendirilen ”dört taş” adı, zaman içerisinde halkın kullanımında değişerek bugünkü Arbedaş biçimini aldı.
Böylece yüzyıllar önce bir su kaynağıyla ilişkilendirilen kelime, zamanla Diyarbakır’ın yer adlarından biri haline geldi.
Bugün çoğu kişinin anlamını bilmeden kullandığı ”Arbedaş” ismi, aslında Diyarbakır’ın su kültürüne, Osmanlı dönemine ve Evliya Çelebi’nin kenti anlatan satırlarına kadar uzanan bir hikâyeyi içinde taşıyor.
Diyarbakır’da bir semtin ve tarihî suyun adının neden ”Arbedaş” olduğunu merak edenler için kelimenin karşılığı: Dört taş.
Muhabir: EYÜP KAÇAR
News
