İklim değişikliğine ne kadar kalkınma yardımı harcanıyor?

Bu bir süredir aklımda olan bir soru. İklim değişikliğini çok önemsiyorum. Ayrıca dünyanın en fakir ülkelerindeki temel sağlık ve kalkınma programlarını da çok önemsiyorum – vitamin takviyesi, beslenme programları, HIV için antiretroviral tedavi ve sıtmaya karşı tedavi edilen cibinlikler.

Bu iki öncelik kolaylıkla çatışabilir. Sabit bir yardım bütçesi ile iklim programlarına harcanan her dolar, diğer her şey için bir dolar eksilir. Ve ile büyük kesimler Son birkaç yılda dış yardıma ayrılan bütçe daralıyor.

Uzun bir süre bu gerilimin gerçek olup olmadığına dair elimde yeterli veri yoktu. Ama yakın zamanda biri bana şunu işaret etti: RioMarkers veritabanıYardım projelerini, çevresel sonuçları hedefleyip hedeflemediklerine göre etiketleyen Rio Sözleşmeleri (Biyoçeşitlilik, iklim değişikliği dahil) hafifletmeiklim değişikliğine uyum ve çölleşme).¹

Bunu kullanarak, iklimle ilgili projelere tahsis edilen kalkınma yardımının miktarına ve bunun diğer nedenlere yönelik yardımlarla nasıl karşılaştırıldığına ilişkin veriler oluşturduk.

Ana istatistik, kalkınma yardımlarının yaklaşık beşte birinin artık iklimle ilgili olarak kodlandığıdır.²

Ancak “iklimle ilgili” etiketi sanıldığı kadar basit değil. Bu projelerden bazıları iklim değişikliğinden bağımsız olarak gerçekleşecek projelere benziyor. Odak noktasının sağlık, kalkınma veya iklim olup olmadığına bakılmaksızın, yardımın nereye harcandığı konusunda endişe duyan herkes için ne kadar çok şeyin çözüldüğünü çözmek.

Kalkınma yardımı iki şekilde olur. İkili Yardımlar bir ülkeden doğrudan diğerine akıyor. Çok taraflı yardımın bir aracısı vardır; Bağışçılar, Dünya Bankası veya Dünya Sağlık Örgütü gibi uluslararası kuruluşlarla para havuzu oluşturuyor ve bunlar daha sonra programları kendileri yürütüyor.

RioMarkers veritabanı yalnızca ikili yardımetrafını oluşturan Küresel kalkınma yardımının dörtte üçü. Burada odaklanacağım şey bu.

2024 yılında bağışçılar ikili yardım olarak yaklaşık 210 milyar dolar taahhütte bulundu.

Bunun yaklaşık %30’u, mültecilerin bağışçı ülkelerde barındırılması, yönetim, bütçe desteği ve borçların silinmesi gibi projeye özel olmayan şeylere gitti. Bunlar iklim veya iklimle ilgili olmayan projeler olarak kodlanamaz ve “tahsis edilemeyen yardım” olarak adlandırılır. Bu grafikte gösterilmektedir.

Kalan %69’u (yaklaşık 145 milyar dolar) belirli projelere gitti. İkinci çubuk bunu iklimle ilgili olan ve olmayan projelere ayırıyor.

Etrafında üçte bir Bu fonun 50 milyar doları 2024 yılında iklimle ilgili projelere ayrıldı.

Bu projeler iki kategoriye ayrılabilir. Azaltma sera gazı emisyonlarını azaltmayı veya önlemeyi amaçlayan; temiz enerjiye, ormansızlaşmanın durdurulmasına veya düşük karbonlu ulaşıma yapılan yatırımları düşünün. Adaptasyon ülkelerin iklim değişikliğinin etkileriyle başa çıkmalarına yardımcı olur: taşkınlara karşı koruma, kuraklığa dayanıklı ürünler veya daha güvenilir su kaynakları.

Tüm bunlar bir araya getirildiğinde 2024 yılında iklimle ilgili projeler şunlardan oluştu:

• ikili, projeye özel yardımın üçte biri;
• tüm ikili yardımların neredeyse dörtte biri (tahsis edilemeyen kısımlar dahil);
• tüm kalkınma yardımlarının yaklaşık beşte biri.

Bu son rakam, iklim projelerine çok taraflı yardım verilmediğini varsayıyor ki bu pek olası görünmüyor. Yani gerçek pay muhtemelen biraz daha yüksektir.

RioMarkers verileri 2010 yılına kadar uzanıyor. Daha sonra iklimle ilgili projelere küresel olarak yaklaşık 22 milyar dolar aktarıldı. Tahsis edilebilir yardımların önemli bir kısmının (yaklaşık üçte biri) iklimle bağlantılı olup olmadığı açısından incelenmediğini belirtmekte fayda var, dolayısıyla bu muhtemelen eksik bir tahmin olacaktır.

Taranmayan tahsis edilebilir yardımların payı 2010’ların başında önemli ölçüde azaldı ve 2014’ten bu yana %10’un altında kaldı.

2024 yılına gelindiğinde iklimle ilgili yardımlar 50 milyar dolara yükseldi.

Bunu, küresel ikili proje yardımını yine iklim ve iklimle ilgili olmayan projeler olarak ayıran aşağıdaki grafikte görebilirsiniz.

Ancak toplam kalkınma yardımları da bu dönemde arttı. Peki şuna bakarsak paylaşmak Yardımın iklim programlarına gitmesi ne kadar?

Bu göreceli dağılımı aşağıdaki grafikte görebilirsiniz. 2010 yılında, yaklaşık %18’i iklimle ilgili projelere gitti (bu da yine yukarıdaki nedenden dolayı eksik bir tahmin olabilir). 2024 yılında bu oran %34’e yükseldi.

Projelerin türü de değişti. 2010 yılında iklim finansmanının büyük kısmı azaltım projelerine tahsis edildi. Ancak zamanla adaptasyon daha da ön plana çıktı ve günümüzde aşağıdakileri içeren programlar ortaya çıktı: bazı Uyum sağlama biçimi, yalnızca hafifletmeye odaklananlardan daha fazla harcama yapıyor.

2024 yılı için bu %34 rakamı aslında neyi içeriyor?

RioMarkers veritabanı, bir projeyi yalnızca azaltım veya uyum olarak kodlamakla kalmıyor, aynı zamanda iklim değişikliğini birincil veya ikincil hedef olarak da kodluyor. Ana hedefi iklim olan bir proje muhtemelen iklim değişikliğinin olmadığı bir dünyada var olamaz. İkincil olarak buna sahip olan kişi yine de başka nedenlerden dolayı ilerleyebilir; İklim faydaları bir bonus.

Grafikte görebileceğiniz gibi, iklimle ilgili finansmanın yarısından fazlası, bunun yalnızca ikincil bir hedef olduğu projelere gidiyor. Bu projeler için sağlanan tüm fonlar, yalnızca iklime atfedebileceğimiz pay değil, tam değeriyle hesaplanır.

Bunu bilmek zor karşı-olgusalancak bu programların birçoğu muhtemelen ne olursa olsun devam edecekti. Ana hedefi iklim olan projeleri sayarsak, iklimin ikili proje yardımındaki payı %34’ten %13’e düşer.

Veritabanındaki bireysel projelere baktığımızda bu çizgiyi çizmenin neden karmaşık olduğunu anlamaya başladık.

Japonya, kuraklığa eğilimli bir bölgede iklime dayanıklı su altyapısı inşa eden Samawah Su Temini İyileştirme Projesi için Irak’a yaklaşık 310 milyon dolar taahhüt etti. İklimin ana hedef olduğu bir uyum projesi olarak etiketlendi. Ancak kuraklığa yatkın bir bölgedeki temel su kaynakları, temel bir kalkınma ihtiyacı gibi görünüyor. Belki yine de finanse edilirdi.

Fransa, Kakono hidroelektrik santralinin inşası için Tanzanya’ya 122 milyon dolar sağladı. İklimle açık bir bağlantısı olan düşük karbonlu elektrik sağlıyor. Veritabanında iklim birincil amaç olarak kodlanmıştır. Ancak enerjiye erişim başlı başına bir kalkınma hedefidir. Yüksek gelirli ülkeler, yardım istatistiklerine iklim etiketi eklenmeden çok önce, düşük ve orta gelirli ülkelerdeki enerji altyapı projelerini finanse ediyordu.

Son olarak Güney Kore, Tanzanya’daki bir hastane ve eğitim merkezi için 163 milyon dolar sağladı. Hastane ve sağlık tesisleri inşa etmek oldukça standart bir kalkınma yardımı projesidir. Ancak enerji verimliliği ve düşük karbonlu tasarım göz önünde bulundurularak inşa edildiğinden, ikincil hedef olarak azaltım olarak sayılıyor. İklim değişikliğiyle mücadele edecek bir fon yok ama bu 163 milyon doların tamamı iklimle ilgili yardım sayılıyor.

İklim değişikliğinin olup olmadığını ayırmanın zor olduğu pek çok benzer durum var. the yardımın verilmesinin nedeni ya da bu zaten devam edecek bir projeye yapıştırılan bir etikettir.

İdeal durumda, tüm bu iklim finansmanı ek olacaktır: Geriye kalan her şey için sağlanan finansman aynı kalabilir ve iklim değişikliği için yeni para mevcut olacaktır. Ancak bu senaryo pek olası görünmüyor. Pek çok ülke iklim finansmanını üst düzey bir şey olarak değil, yurtdışı taahhütlerinin bir parçası olarak görüyor.

Geriye zıt yönlere çeken iki endişe kalıyor.

İlki yer değiştirme: İklim projeleri finansmanı daha geleneksel olanlardan uzaklaştırabilir. Temiz enerji altyapısı, sıtmaya karşı kullanılan cibinlikleri ortadan kaldırabilir veya ormansızlaşmayı önleyici projeler, annelerin beslenme programlarından ayrılan parayı yönlendirebilir.

İkincisi ise yeniden etiketleme: İklim kodunun eklendiği geleneksel yardım programları. Donör ülkeler sıklıkla yardım harcamalarına ek olarak iklim finansmanı sağlama taahhüdünde bulundular, bunun yerine. Eğer bu sadece bir yeniden etiketleme egzersiziyse, herhangi bir yeni para sağlamadan bu taahhütleri yerine getiriyorlar.

Örneğin, yeni bir hastaneye enerji verimli olduğu için iklim etiketi verildiğinde, hiçbir yatak filesi kaybolmaz, ancak yeni bir iklim parası da üretilmez.

Tahminimce her ikisi de oluyor. İklim finansmanının yarısından fazlasının bunu ikincil bir hedef olarak görmesi bunun bazı kanıtlarını veriyor. Ancak bu veriler bize bunların ne kadarının gerçekleştiğini söyleyemez.

Bunu yanıtlamak için tarihsel yardım projelerinin ayrıntılı bir analizi gerekir: Modern olanlarla karşılaştırıldığında nasıl oldukları ve iklimin payı arttıkça sağlık, altyapı ve insani müdahale gibi iklim dışı sektörlere yapılan yardım tahsislerinin nasıl değiştiği.

Bu işi üstlenmek isteyen varsa lütfen yapsın. Artık iklim etiketiyle etiketlenen bu kadar çok yardım ve küresel bütçelerin daralması göz önüne alındığında, bu, önemli bir cevabı olan bir soru.

Hangi ülkeler iklimle ilgili yardım veriyor ve alıyor?Yardım tahsisindeki değişiklikleri anlamamıza yardımcı olabilecek birkaç veri daha.

Bu soruyu yanıtlamak için daha derine inmek istiyorsanız ülkeye özgü verilere bakmak yararlı olabilir. İklimle ilgili projelere kimin yardım ettiğini, kimin aldığını görmemizi sağlıyor.

Ne kadar yeniden etiketlemenin gerçekleştiğini anlamanın bir yolu, bir veya iki ülkedeki yardım projelerinin tam geçmişine bakmaktır. 1970’lerde ve 1980’lerde aynı tür projeler (hidroelektrik santraller veya demiryolu hatları) iklim finansmanı etiketi iliştirilmeden mi inşa ediliyordu? Yoksa proje türleri gerçekten değişti mi?

Burada sadece ülke düzeyindeki özet istatistikleri sunacağım. Bu, yanıtladığından daha fazla soruyu gündeme getirebilir, ancak bunun daha ileri analizler için hâlâ yararlı bir giriş noktası olduğunu düşünüyorum.

Aşağıda, çeşitli bağışçı ülkeler için sağladıkları kalkınma yardımlarının iklimle ilgili payını görebilirsiniz. Son yıllarda Güney Kore’nin iklim projelerindeki payı keskin bir şekilde arttı, bazen %60’ın üzerine çıktı. Japonya’da bu oran %50 ile %80 arasında değişmektedir. Fransa da yüzde 40’tan fazlasını veriyor.

Bunu, beşte birinden daha az tahsis etme eğiliminde olan Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada ile karşılaştırın.

Proje bazında ayrıntılı analiz gerektiren bir soru, bunun yardım portföylerindeki gerçek farklılıkları yansıtıp yansıtmadığı veya bu ülkelerin altyapı veya temiz enerji projelerini iklim finansmanı olarak işaretleme olasılığının daha düşük olup olmadığıdır.

Bakın hangi ülkeler almak iklimle ilgili projelere yardım ve öne çıkan şey, bunların kaçının en yoksul değil, orta gelirli olduğudur. Örneğin Brezilya ve Hindistan’da iklimle ilgili projeler yardım harcamalarına yön veriyor. Bunu aşağıdaki grafikte görebilirsiniz.

İklimle ilgili finans, düşük gelirli ülkelerde kalkınma harcamalarının daha küçük bir payını oluşturuyor, ancak bu önemsiz değil: örneğin Uganda’da bu oran neredeyse %50’ye çıktı. Madagaskar’da da.

Yine, bu örnekleri projeye özgü düzeyde incelemeye değer. Daha önce de gördüğümüz gibi Tanzanya’da yeni bir hastane, düşük karbonlu bir tasarımla inşa edildiği için iklim bağlantılı olarak kodlandı. Eğer bu durum düşük veya alt-orta gelirli ülkelerde yaygınsa, geleneksel sağlık ve kalkınma projeleri, iklim finansmanının çok az yer değiştirmesiyle hâlâ hakim olabilir.

Bu iki önemli soruyu gündeme getiriyor. Birincisi, ülkeler arasındaki gerilimler: Orta gelirli ülkelerdeki iklim projelerine yapılan harcamalar, en yoksul ülkelere ne kadar yardım yapılmasını engelleyebilir? İkincisi, belirli bir ülkedeki gerilimler: İklim ve diğer kalkınma projeleri gerçekten çatışıyor mu, yoksa aynı projeler sadece iklim etiketiyle hâlâ devam mı ediyor?

Hannah Ritchie and Pablo Arriagada (2026) - “How much development aid is spent on climate change?” Published online at OurWorldinData.org. Retrieved from: 'https://archive.ourworldindata.org/20261026-060052/how-much-development-aid-is-spent-on-climate-change.html' [Online Resource] (archived on October 26, 2026).

@article{owid-how-much-development-aid-is-spent-on-climate-change,
    author = {Hannah Ritchie and Pablo Arriagada},
    title = {How much development aid is spent on climate change?},
    journal = {Our World in Data},
    year = {2026},
    note = {https://archive.ourworldindata.org/20261026-060052/how-much-development-aid-is-spent-on-climate-change.html}
}