Türkiye, geçen hafta çok hızlı ve kritik günler yaşadı. İktidar“rejimin yeni ötekisi”kıldığı CHP’ye ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı İmamoğlu’na ağır bir yargı operasyonu gerçekleştirdi. Evvela magazinel bir konu olarak başlayan diploma soruşturması hız kazandı, İmamoğlu’nun diploması iptal edildi. Akabinde yolsuzluk ve terör ithamlarıyla CHP belediyelerine operasyon yapıldı. İmamoğlu önce gözaltına alındı, ardından tutuklandı. Bugün itibarıyla CHP’nin İstanbul’da, büyükşehir de dâhil olmak üzere, yedi belediye başkanı görevden alınmış, dördü de cezaevine konulmuş durumda.

İktidarın bu yargısal kuşatmasına CHP siyasi bir hamleyle karşılık verdi. CHP teşkilatları sahaya indi, CHP’liler ve olan-bitenden rahatsızlık duyan vatandaşlar sokaklara çıktı, protestolar İstanbul ile sınırlı kalmadı ve yurt sathına yayıldı. İmamoğlu’nun tutuklanması, iktidarın hukuki ve demokratik sınırlarını istikrarlı bir şekilde ihlal etmesine ve siyaset sahasını yargı eliyle düzenlenmeye çalışmasına toplumun duyduğu tepkiyi gösteren bir vesileye dönüştü.

İmamoğlu,“terör”değil“yolsuzluk”ithamıyla tutuklandı. Muhtemelen iktidar, PKK ve DEM Parti ile derinlikli görüşmeler yürüttüğü bir esnada İmamoğlu’nu DEM Parti ile seçim döneminde kurulan ilişkiler üzerinden suçlamanın halkı ikna edemeyeceğini düşündü ve bu nedenle“yolsuzluk”ipine sarıldı. Nitekim iktidara yakın medya ağız birliği etmişçesine“Yolsuzluktan tutuklandı”manşetiyle çıktı. Amaç, ülkenin en büyük şehrinin belediye başkanına reva görülen gayri hukuki ve gayri medeni muamelenin altında sağlam bir nedenin olduğunu göstermek ve en azından kendi taraftarlarını bu söylem etrafında tahkim etmekti.

İktidarın bu stratejisinin kendi tabanını ne kadar tatmin edeceği meçhul; ancak hem CHP cenahının hem de halkın geniş bir kesiminin İmamoğlu’na yapılanları hukuki bir zorunluluk değil, siyasi bir hesap olarak okudukları kesin.“Hukuk gerektirdiği için değil, Erdoğan’a rakip olarak çıktığı için İmamoğlu’nun başına bunlar geldi”düşüncesi o denli güçlendi ve yaygınlaştı ki, artık Erdoğan’ın bunu değiştirmesi çok zor.

İmamoğlu da halktaki bu yerleşik kanaati gördü ve savunmasını bu hat üzerinden kurdu. Kendisinin hedef tahtasına oturtulmasının arkasında Erdoğan’ın olduğuna dikkati çekti, başka aktörlere çok anlam atfetmeden doğrudan Erdoğan’ı muhatap aldı, mücadeleden asla vazgeçmeyeceğini belirtti ve halkla birlikte zafer kazanacağından emin olduğunu altını çizdi.

Erdoğan’ın karizmasındaki hasar

Dolayısıyla son bir haftadaki gelişmelerin en mühim çıktısı, toplumun sınırlı bir kesiminde var olan“Erdoğan, İmamoğlu’ndan çekiniyor”fikrinin, iktidara oy verenlerin bir kısmını da kapsamak üzere, toplumun geniş kesimleri tarafından paylaşılan bir fikre dönüşmesi oldu. Şüphesiz, İmamoğlu’nun yakın geçmişte üç seçimde Erdoğan karşısında galip gelmiş olması da, bu fikrin güçlenmesine azımsanmayacak bir katkıda bulundu. En güçlü rakibini tabi tuttuğu işlem, sevenlerince Erdoğan’a atfedilen kimi nitelikleri (mertlik, cesaret, vb) sorgulanır kıldı ve Erdoğan’ın karizmasında telafisi güç bir hasar meydana getirdi.

İmamoğlu, hâlihazırda tutuklu, şartlar aleyhine gözüküyor. Lakin bu, Türkiye siyasetinde liderlik iddiasında olanlar için, ne yazık ki, alışılmadık bir durum değil. Hemen her liderin yolu, maalesef, bir şekilde cezaevinden geçiyor. Fakat eğer bir siyasi aktör halkın teveccühüne mazhar ise, cezaevine düşmesi onun siyasi hayatının biteceği anlamına gelmiyor. Erdoğan için“Muhtar bile olamaz”deniyordu; 23 yıldır ülkeyi yönetiyor. Demirtaş sekiz yılı aşkın bir süredir haksız hukuksuz içeride tutuluyor ama o hâlâ anaakım Kürt siyasetinin en güçlü ismi olarak parlıyor.

İmamoğlu’nun da halkta bir karşılığı var, bu nedenle bugün cezaevinde olsa da yarın memleketin politik hayatında bir rolü olacak. Bu rolün büyüklüğünü ise, başlıca iki faktör tayin edecek. Faktörlerden ilki, CHP’nin İmamoğlu’nun etrafında ne oranda kenetleneceğidir. Erdoğan’ın siyasi yolu kesilmeye çalışıldığında AK Parti bütün varlığıyla onun arkasında durmuş ve sistemin bu tasfiye girişimini boşa çıkarmıştı.

Şimdi de İmamoğlu bir tasfiye tehlikesiyle karşı karşıya; eğer partisi -AK Parti’nin Erdoğan’a sahip çıktığı gibi- ona sahip çıkarsa, İmamoğlu da bu tasfiye hamlesini bertaraf edebilir. İlk gelen sinyaller, İmamoğlu açısından, son derece müspet. CHP’nin cumhurbaşkanı adayını belirlemek için yaptığı ön seçimde 15 milyona yakın seçmenin oy kullanmasının ehemmiyeti büyük.

“Organik lider”

Doğrusu ben rakamın bu seviyelere çıkacağını beklemiyordum. Zira Türkiye’de seçmen genellikle tavrını seçimlerde ortaya koyar. Parti kültürümüzde ön seçimlerin yeri ve seçmenin “gerçek” seçimler dışında sandıkla tavrını koyma alışkanlığı yok denecek kadar az. Bu itibarla bir zorunluluk olmamasına rağmen 15 milyona yakın seçmenin sırf iktidara tepkisini ortaya koymak için sandık başına gitmesi muazzam bir hadise. Küçümsenecek, dudak bükülecek, türlü gerekçelerle itibarsızlaştırılacak bir olay değil bu; ciddi bir seçmen mobilizasyonu söz konusu.

Zannımca iktidar da bu kadarını beklemiyordu. İmamoğlu’na dokunmanın muhalefet tabanını bu derece hareketlendireceğini, kendisine yönelik muhalefetin devasa bir biçimde dallanıp budaklanacağını ve sandık başına gidenlerin bu kadar yüksek bir rakama varacağını düşünmüyordu. Eğer iktidar işin bu nispette toplumsallaşacağını öngörseydi, büyük ihtimalle İmamoğlu meselesini böyle ele almazdı.

Muhalefet, İmamoğlu’nun tutuklanmasının sıradan bir vakıaya dönüşmesine müsaade etmedi ve arkasında kilitlendi. 15 milyona yakın oy, muhalif seçmenin İmamoğlu’nu kurda kuşa yem etmeyeceğinin bir göstergesiydi. Hülasa iktidar, bu teşebbüsüyle arzu ettiğinin tersi bir sonuca yol açtı. Bir taraftan muhalif seçmeni gelecek seçimler için şimdiden seferber etti ve CHP etrafında bir toparlanmaya sebep oldu. Diğer taraftan da İmamoğlu’nun yıldızını parlattı, alternatiflerini köreltti ve onu“gerçek bir rakip”yaptı.

İktidara akıl verenlerin sevdiği bir tabir var:“Organik lider”.Denilebilir ki iktidar, kendi eliyle İmamoğlu’nu kitlelerin kendilerini özdeşleştirdiği bir organik lidere dönüştürdü.

Zehirli dil

İkinci faktör ise, CHP’nin bütün bir muhalefeti içeren bir siyaset üretip üretmeyeceğidir. Farklı kesimlerin talep ve hassasiyetlerini gözeten, onların dertleriyle hemdert olan bir dil kurup kuramayacağıdır. Meselenin salt bir CHP meselesi olmadığını ve bir memleket meselesi olduğunu hissettiren bir melodiyi kitlelere geçirip geçirmeyeceğidir. İktidardan çeşitli yönlerden mustarip olanları bir şemsiye altında toplayıp toplayamayacağıdır.

CHP’de bu bağlamda, hem tabandan hem de tavandaki kimi aktörlerden gelen işaretler, oldukça karışık. Mansur Yavaş’ın, Kürtleri hedef alarak yaptığı açıklama bu karışıklığın bir yansıması. Yavaş’ın her görüşten Kürdü yaralayan ve infiale sürükleyen diline karşı Kürtler bu nedenle sert bir reaksiyon gösterdiler.

Öyle ki Özel’in Newroz mesajı bir gün önce Diyarbakır’da alkışla karşılanırken, bir gün sonra İstanbul’da Yavaş’a duyulan kızgınlıktan ötürü yuhalandı. CHP“iktidara karşı muhalifler birlik olmalı”derken, Yavaş bir sözüyle bunu tuzla buz etti. Gerçi Özel sonradan Yavaş’ın bu tahribatını gidermeye çalıştı, kırıp döktüklerinden helallik istedi ama Yavaş’ın açtığı yara toplumsal hafızada yerini aldı.

Velhasıl, evet, bugün bir yanda iktidar için altından kalkması güç bir fatura, diğer yanda da CHP’nin kazandığı bir ivme var. Ancak bu müspet görünen tablo, tek başına CHP’ye bir iktidar garantisi vermez. CHP’nin ve İmamoğlu’nun geleceği, hem bu temponun korunmasına hem de Yavaş’ın sözlerinde ifadesini bulan ve CHP tabanında alıcısı bulunan zehirli dilden kurtulup birleştirici bir dil kurulmasına bağlı.

Yoksa siz yolsuzluğu mu savunuyorsunuz?”

“Ne yani hırsızlığa, vurguna göz mü yumulsun?”

“Belediye Başkanı ya da Cumhurbaşkanı adayı diye yaptığı hukuksuzluklar görmezden gelinsin mi istiyorsunuz?

CHP belediyelerine ve özellikle İmamoğlu’na karşı başlatılan operasyon dalgasına karşı eleştirel bir-iki laf eden birine karşı iktidar savunucuları tarafından en çok dillendirilen argümanlar bunlar. İktidar meseleyi sadece bir yolsuzluk parantezine alıp bu süreçteki hukuksuzlukların üstünü örtmeye, onların konuşulmasını ve tartışılmasını engellemeye çalışıyor. CHP ve İmamoğlu’nu yolsuzlukla özdeş kılan bir çizgide ilerleyen iktidar, bununla psikolojik üstünlüğü ele geçirmeye çalışıyor. Kim bir yolsuzluğu savunabilir ki? Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın konuşmalarında giderek artan yolsuzluk vurgusunun gayesi de bu.

Belediyelerde yolsuzluk olur mu?

Evet, olur. Maalesef.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde olur mu?

Evet, olur, olabilir. Birçok ülkeden büyük bir şehri yöneten bir belediye burası, devasa bir bütçesi var. Belediyede her gün onlarca ihale yapılır, etrafta muazzam rakamlar dolaşır. İnsanların zihni bulanabilir, aklı karışabilir, gayri meşru olana meyledebilir. Belediyelerin rant üretme kapasiteleri de çok büyük; beri yanda Türkiye’de siyasetin finansmanı da sıkıntılı. Dolayısıyla bu rantın bir bölümünün siyasetin finansmanına ve/veya tamamen şahsi menfaatlere yönlendirilmesi, maatteessüf, Türkiye siyasetinin bir rutini.

Bu itibarla belediyelerden söz edildiğinde “hayır, asla buralarda yolsuz bir iş dönmez” denilemez, denmemelidir. Peşinen kimse için sütten çıkmış ak kaşık muamelesi yapılamaz, yapılmamalıdır. Kimseye sorgusuz sualsiz kefil olunmaz, olunmamalıdır.

Tabiatıyla, kamu kaynaklarını kullanan her kurum gibi belediyeler de sıkı bir biçimde denetlenmelidirler. Hukukun gözü her an onların üzerinde olmalı, belediyeler harcadıkları her kuruşun hesabını vermelidirler. Eğer kuralların dışına çıkmış, helalden uzaklaşmış ve harama bulaşmışlarsa, o vakit de hukuken bunun bedelini ödemelidirler.

Parti kimliğine bağlı hukuk

O halde sorun ne?

İki sorun var.

Birincisi, iktidarın hukuku seçici bir şekilde kullanmasıdır. Bir vatandaş olarak, kuralların herkes için işletilmesini isterim. Belediyenin hangi partinin elinde olduğunun benim için bir önemi yoktur. İster AK Partili ister CHP’li olsun, ister DEM Partili ister MHP’li olsun, aralarında hiçbir ayrım yapılmadan belediyelerin aynı biçimde denetlenmelerini ve aynı normlara tabi tutulmalarını beklerim.

Peki, memlekette vaziyet böyle mi?

Gerçekten emniyet ve adliye güçleri, iktidar ya da muhalefet demeden bütün belediyelere, aynı şekilde mi davranıyor, aynı işlemleri mi yapıyorlar?

Yoksa muhalefet için fal taşı gibi açılan gözleri, iktidara dokunan bir mevzu olduğunda birden kapanıyor mu?

Ne yazık ki vaziyet, iktidar temsilcilerinin söylediği gibi değil. İşler, kitapta yazdığı gibi yürümüyor. Muhaliflere karşı son derce hassas olan güçler, iktidar mensuplarına karşı ya işlemiyor ya da son derece müsamahakâr bir tavra bürünüyor. Misal, partisinin bile artık tahammül edemediği için istifaya zorladığı Gökçek’e dönüp bakan olmuyor, ama bugün onun koltuğunda oturan Yavaş’a nefes aldırılmıyor. Yavaş’ın yönetimindeki belediyenin konserleri didik didik edilirken, hukukun eli, kamu kaynaklarını har vurup harman savuran Gökçek’in yakasına yapışmıyor. En küçük muhalif belediyelere bile göz açtırılmazken, mesela yolsuzluk iddiaları halkın diline düşmüş kayyumlara ilişilmiyor.

Hâsılı, kişinin parti kimliğine bağlı olarak harekete geçen ya da geçmeyen bir hukuktan bahsediyoruz. Soruşturmalar keyfi ve seçilerek yapılıyor, muhalifler cezalandırılırken iktidar mensuplarına dokunulmuyor. Tablo böyle çarpık olunca ironik halle de karşı karşıya kalıyoruz; yolsuzluklarıyla maruf kişilerin –utanmak ve kendini unutturmak bir yana- bir de çıkıp millete ahlak dersi vermeye kalkmalarına şahitlik ediyoruz.

Tarihle inatlaşmak

İkincisi, yolsuzluk iddialarının, gerçekten bir yolsuzluğu ortaya çıkarmaktan ziyade, güçlü bir rakibi tasfiye etmek ve siyasi sahayı iktidarın ağız tadına uygun kılmaktır. Tam bu noktada insanın aklına ister istemez 17-25 Aralık Operasyonları geliyor. O operasyonda da kamuoyunun üzerine çok sayıda iddia boca edilmişti. Ayakkabı kutularında saklanan paraların görüntüleri sunulmuş, para sıfırlama kayıtları dinletilmişti.

İddialar az buz da değildi. Öyle ki dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu, haklarında yolsuzluk ithamları bulunan dört bakanın Yüce Divan’a gitmelerini ve orada adil bir yargılamadan geçmelerini savunuyordu. Kafayı kuma gömmenin bir gereği yoktu; bu bakanların masum ya da suçlu olduklarına mahkeme karar vermeliydi.

Mamafih, ciddi yolsuzluk iddiaları ihtiva etse de, yapılış tarzı itibariyle bu operasyon, bir yolsuzluğu ve sorumlularını açığa çıkarmaktan çok, hükümete karşı bir darbe niteliği aşıyordu. Nitekim hükümet de toplumun ağırlıklı bir kısmı da bunu gördü ve hükümet bu darbe teşebbüsünü halkın geniş kesimlerini püskürtmeyi başardı.

Ne yazık ki bugün de benzer bir durum var. Tarihle inatlaşan, ders almamakta inat eden bir siyasi geleneğimiz var. Başta Cumhurbaşkanı Erdoğan olmak üzere iktidar temsilcileri, sürekli heybedeki daha büyük turplardan söz ediyorlar. İktidara yakın medya da iddiaları gerçekmiş gibi aktarıyor ve çarşaf çarşaf yayınlarla halkı inandırmaya çalışıyor.

Ama bütün bu gayretin altında maddi bir gerçeğin tespitine hizmet etmenin yatmadığı, amacın iktidar için tehlikeli addedilen bir siyasi aktörle hesaplaşmak, onun önünü kesmek ve mümkünse onun siyasi hayatını bitirmek olduğu biliniyor.

Binaenaleyh, bunların toplum nezdindeki etkisi de sınırlı oluyor. İnsanlar yolsuzluk iddialarından çok onun arkasındaki hesaba bakıyorlar ve ona göre pozisyon alıyorlar. Yolsuzluğun gerçekten var olup olmadığı, siyasi kutuplaşma seviyesinin yüksekliğinden ötürü, burada ikincil bir kıymet arz ediyor ve zaten belli pozisyona yatmış olanların duruşunu değiştirmiyor.

Hukuk böyle seçici ve siyasi tasarım amacıyla kullanıldığında ondan bir adalet çıkmıyor; adalet olmayınca da zaman geçiyor, isimler değişiyor ama biz hep aynı sularda debelenip durmaya devam ediyoruz.

19 Mart’ın üzerinden iki hafta geçti.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nu hedef alan yargı kuşatmasından sonra Türkiye hareketli günler yaşadı. CHP’nin cumhurbaşkanı adayını belirlemek için yaptığı önseçime milyonlar katıldı. İmamoğlu’na yönelik operasyonu protesto etmek için İstanbul’da yapılan mitinge, coşkulu ve kalabalık bir kitle katıldı. CHP, iktidara destek oldukları gerekçesiyle farklı sektörlerdeki birçok firmaya karşı bir boykot hareketi başlattı.

İktidar da, elindeki tüm kozları sahaya sürdü. Emniyet, adliye ve medya güçleriyle muhalefete tam saha pres uyguladı. Bir taraftan muhalefeti yolsuzluk yapmak ve milli ekonomiye zarar vermekle itham etti, böylelikle muhalefetten gelen ve giderek büyüyen dalgayı peşinen değersizleştirmeye çalıştı. Diğer taraftan da protesto gösterilerine katılmaktan boykotu savunmaya kadar hemen her düzeydeki tepkilere soruşturma açarak muhalif kesimlere gözdağı verdi ve yükselen sesleri bastırmayı amaçladı.

Hem muhalefet hem de iktidar adına son derece hararetli geçen bu dönemin bazı değişimlere yol açması kaçınılmaz. Dinamik bir süreç tecrübe ediliyor ve hemen her gün yeni bir gelişmeye tanık olunuyor. Dolayısıyla bugün ortaya çıkan tablo yarın bambaşka bir renge bürünebilir ama hâlihazırda 19 Mart’tan sonra olup-bitenlerden bazı siyasi tespitlere ulaşmak mümkün. Üç tanesine değinmekle yetineceğim:

Hükmü Kalmayan Sual

1. Eğer erken seçim veya anayasa değişikliği yoluyla Cumhurbaşkanı Erdoğan’a bir kez daha aday olmanın yolu açılırsa, onun rakibinin kim olacağı büyük ölçüde belli olmuştur. Gerek özelde CHP, genelde muhalif seçmenin önseçime gösterdiği teveccühün ve gerek İstanbul mitinginde toplanan kitlenin verdiği mesajın anlamı açıktır: “Erdoğan’ın rakibi, İmamoğlu’dur.” Dolayısıyla CHP açısından “Erdoğan’ın rakibi kim olmalıdır?” sualinin bir hükmü kalmamıştır.

İmamoğlu’nun hukuki bir abluka altına alınacağı belliydi. 2024 İstanbul seçimlerini açık farkla kazanması ve cumhurbaşkanlığı niyetini göstermesinin ardından, iktidarın ona yöneleceği kesindi. O da bunu gördü ve cumhurbaşkanlığı adaylığı kartını erkenden açtı. İktidar bu kartın kıymet almasını engellemek için apar topar harekete geçti. Akşam diplomasını iptal etti, sabah evini bastı, gözaltına aldı ve tutukladı.

Ancak iktidarın kör parmağım gözüne hâli, hem CHP’nin hem de farklı gerekçelerle iktidardan rahatsız olan kesimlerin İmamoğlu’nun etrafında toplanmasına neden oldu. Öyle ki, normalde CHP içi bir yarışta İmamoğlu’na rakip olması muhtemel isimler de onun için oy kullandı, onun için kürsüye çıktı. İmamoğlu cumhurbaşkanı adayı değil de salt belediye başkanı olsaydı muhtemelen böyle bir sahiplenme de olmayacaktı.

Hülasa İmamoğlu, iktidarın bağıra çağıra gelmekte olan teşebbüsünü sağlam bir zeminde karşıladı. Kendisi gücünü tahkim ederken, en büyük rakibi olarak gösterilen Yavaş ise güç kaybetti. Yavaş’ın gücü, susmasından geliyordu; bu vesile ile konuşmaya başlayınca gizemi çözüldü ve farklı toplumsal kesimleri taşıma potansiyelinin çok sınırlı olduğu görüldü. Neticede iktidarın İmamoğlu’nu tasfiye için giriştiği hamle, döndü dolaştı İmamoğlu’na yaradı.

Doz Aşımı

2. 19 Mart, CHP’ye içinde yol alabileceği güçlü bir muhalefet kanalı açtı. Uzunca bir süreden sonra ilk defa birinci parti çıktığı 2024 yerel seçimlerini takip eden günlerde CHP, AK Parti’ye karşı psikolojik üstünlüğü ele geçirmişti. Bilhassa İstanbul ve Ankara’da elde edilen ezici galibiyet, CHP’nin genel seçimlere dönük umutlarını da büyütmüştü. Fakat CHP bu üstünlüğünün muhafaza edemedi. Suriye’de Esad rejiminin devrilmesi ve yeni bir çözüm sürecinin başlaması dengeleri değişirdi. CHP, iç ve dış bu gelişmelere beklentileri karşılayacak düzeyde cevap veremedi ve inisiyatifi yeniden iktidara kaptırdı.

19 Mart ise, CHP’ye yeni bir kapı açtı. İktidar, muhalefetin büyümesinden duyduğu endişe ile bütün tuşlara birden bastı ve dozu kaçırdı. Doz aşımından CHP’li belediyelerin açtığı Kent Lokantalarını beğenen yemek yorumcuları da nasibini aldı, protestolara katılan üniversite öğrencileri de. İş o kadar çığırından çıktı ki RTÜK henüz yayınlanmış programlar üzerinden televizyon kanallarını tehdit etti, boykotu destekleyen oyuncular işlerini kaybetti, boykot çağrısı yapanlar hakkında soruşturmalar açıldı, vs.

Velhasıl mesele, salt İstanbul Belediyesi ya da İmamoğlu’nun önünün kesilmesi ile sınırlı kalmadı, birçok konuyla iç içe geçti ve birçok kesime sirayet etti. Zaten seçme ve seçilme hakkı, oyun ve sandığının namusunun korunması, bireysel özgürlük alanlarının savunulması, ekonomik refah kaybı gibi birçok mevzuda iktidardan kaygı duyan geniş bir kesim vardı. 19 Mart, bu kaygıları açığa çıkardı ve görünür kıldı; İmamoğlu ve CHP de bu kaygıların taşıyıcılığını üstlendi. Böylece CHP, sadece CHP’lilerle sınırlı olmayan, daha geniş toplumsal gruplarla buluşma imkanına kavuştu, muhalefeti kendi etrafında topladı ve buradan aldığı güçle de iktidara karşı dilini sertleştirdi.

Şüphesiz zamanla saha soğur ve eylemler yavaşlar ama bu muhalif duygunun artık kalıcılık kazandığı söylenebilir. CHP için ciddi bir fırsat bu; eğer CHP kapsayıcı bir söylem geliştirebilirse, kendi havuzunu büyütme ve seçmenleri dışındaki muhalif kitlelerle aynı zeminde ortaklaşma şansı bulabilir.

Ancak, eğer CHP iktidardan duyulan hoşnutsuzluğu toplumun Kemalizme duyduğu bir özlem olarak okur ve bunun paralelinde bir dil kullanırsa ayağına gelen topu taca atmış olur. CHP’nin farklı katmanlarında rastlanılan bazı ifadeler ve eylemler (mesela Özgür Özel’in “Biz Jöntürklerin neferleriyiz” diye başlayan ve “biz” ile “onlar” ayrımına dayanan konuşması, Mansur Yavaş’ın Newroz kutlamaları hakkındaki sözleri, Tanju Özcan’ın Öcalan’a dair ifadeleri, vb.) CHP için bunun ciddi bir risk olduğuna işaret ediyor.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Kurbanı

3. İktidar, büyük bir olasılıkla protestoların bu denli yaygınlaşacağını öngörmedi ve 19 Mart’ın ardından beliren manzaradan memnun kalmadı. Gezi ya da 19-25 Aralık hadiselerindeki gibi kutuplaştırmaya dayalı denemeler de eskisi gibi işlev görmedi. Zira hem vaziyet çok farklıydı hem de köprünün altında çok sular akmıştı. Ezcümle, iktidarın toplumu anlama noktasında ciddi bir sorununun olduğu görüldü.

Toplumu okuyamama ya da geçmişteki gibi doğru okuyamama birçok nedene bağlanabilir. İkisi özellikle mühim: Biri, iktidarın çok uzun sürmüş olmasıdır. AK Parti, neredeyse çeyrek asırdır iktidarda. İktidar olmanın insanı körelten bir tarafı var. Hele rakipsiz iktidar olduğu duygusuna kapıldığında insan reflekslerini kaybeder. Her şeye bürokrasinin merceğinden bakıldığında, toplumsal okur-yazarlık düşer.

Diğeri ise adına cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi denen ucube yapıdır. Yetkileri tek bir ele devreden, Meclis’i işlevsiz bırakan, Cumhurbaşkanı dışında diğer bütün seçilmişleri güçsüz kılan, iddiasının aksine seçilmişleri değil atanmışları, siyasetçileri değil bürokratları söz ve yetki sahibi yapan bir sistem bu.

AK Parti bu sistemde devletleşti, partiyi sivil aktörler değil devlet memurları temsil eder oldu. Artık kimsenin AK Parti’nin vekillerini ya da teşkilat yöneticilerini tanımasına gerek kalmadı; onların yerini vali, kaymakam, cumhuriyet savcısı aldı. Parti devlet organlarıyla bütünleştikçe de halktan uzaklaştı.

Geçmişte etkin parti teşkilatlarıyla toplumun en ince damarlarına kadar nüfuz eden ve yerel taleplerden haberdar olan bir yapıya, bu sistemde bürokratik hassasiyetler yön vermeye başladı. Parti siyaset belirleme kudretini kaybetti; takip edilecek rotayı, parti ile irtibatı olmayan ve herhangi bir siyasi sorumluluk da taşımayan bir Cumhurbaşkanlığı bürokrasisi tayin eder oldu.

AK Parti’nin halkla bağı zayıflayınca halktan aldığı destekte de tabiatıyla büyük bir düşüş yaşandı. Nitekim yakın geçmişte AK Parti % 50’lerde seyrederken bugünlerde % 30’ları zor buluyor. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistem bu devasa gerilemenin en büyük nedenlerinden biri; bu itibarla siyaseti ve partileri bitiren bu sistemin ilk kurbanının AK Parti olduğunu söylemek mümkün.

Siyaset, çoğu kez niyetlenmemiş sonuçlar üzerinden şekillenir. Görünen o ki; 19 Mart da AK Parti’nin niyetlerinin aksi bir resim ortaya çıkardı, hem ibreyi muhalefete taraf çevirdi hem de kendi zaafını gözler önüne serdi.